Introductie van de 7 stappen

Als we ons de kunst van het bewust veranderen eigen willen maken, dan is het goed om eerst te weten hoe veranderingen plaatsvinden. Hoe zien veranderingsprocessen eruit? Wat is de structuur ervan?

Bewuste veranderingsprocessen verlopen vrijwel altijd in verschillende stappen. Om je te bekwamen in de veranderkunst is het belangrijk om deze stappen goed te doorgronden. Er zijn 3 belangrijke hoofdelementen: willen, kunnen en doen. Er is vrijwel geen verandering waarbij een van deze elementen ontbreekt. Veranderingen beginnen altijd met de wil om te veranderen. Veranderen kost immers tijd en energie. Waarom zou je die erin steken als je niet gemotiveerd bent? Maar de wens tot verandering is op zichzelf nog niet voldoende om eraan te beginnen. Het is nodig om te geloven dat je kunt veranderen voordat je eraan begint. Zodra aan de twee voorwaarden van willen en kunnen is voldaan, kan de verandering beginnen door het te gaan doen. Maar beginnen aan een verandering biedt geen garantie op succes. De kunst van succesvol veranderen is niet alleen om eraan te beginnen, maar tevens om een snelle leercurve door te maken en vol te houden totdat de verandering is ingesleten.

Zoomen we wat meer in op veranderingsprocessen, dan blijken de drie hoofdelementen uiteen te vallen in zeven stappen. Hieronder worden deze kort geïntroduceerd.

We beginnen met WILLEN, de eerste voorwaarde voor verandering:

• Stap 1: Erken de noodzaak – Een veranderwens wordt meestal geboren uit een noodzaak om te veranderen. Zonder de verandering hebben we een probleem. Het probleem kan zijn dat er een verschil is tussen de situatie waarin je je bevindt en de situatie waarin je je zou willen bevinden. Zo kan het zijn dat je arm bent terwijl je rijk wilt zijn. Of dat je je eenzaam voelt terwijl je graag de geborgenheid zou voelen van vriendschappen en een sociaal netwerk. Het kan ook zijn dat je zorgen hebt over klimaatverandering en dat je tot de conclusie bent gekomen dat je je ecologische voetafdruk wilt verminderen. Wat deze voorbeelden met elkaar gemeen hebben is dat er een kloof moet worden overbrugd tussen de huidige situatie en de gewenste situatie.
• Stap 2: Hoop op een betere toekomst – Het ervaren van een verschil tussen twee toestanden is nog niet voldoende. De tweede stap is dat je ervan overtuigd raakt dat de verandering helpt om van de huidige naar de gewenste situatie te bewegen. Met andere woorden: de hoop op een betere toekomst legitimeert de tijd en energie die je in de verandering gaat steken. Een sterke veranderwens is geboren.

Dan volgt het KUNNEN, de tweede voorwaarde voor verandering:

• Stap 3: Geloof in je veranderkracht – Mensen zitten vol met veranderwensen, maar dat betekent nog niet dat ze daar ook naar handelen. Als je hoopt op een betere toekomst maar niet echt gelooft dat je deze kunt realiseren, dan is de kans klein dat je in actie komt. Om in actie te komen is het nodig dat je gelooft dat je kunt veranderen. Het geloof in je veranderkracht is minder vanzelfsprekend dan het op het eerste gezicht lijkt, zo zullen we in dit boek zien. Daarom is het belangrijk om er goed bij stil te staan.
• Stap 4: Overwin je weerstanden – Zelfs al geloven we dat we kunnen veranderen, moeten we vaak onszelf nog overwinnen om eraan te beginnen. Op de weg naar verandering liggen allerlei weerstanden op de loer. Veel mensen zijn zeer bedreven in het zichzelf voor de gek houden met allerlei gedachten en gevoelens die verandering in de weg staan. Het loslaten van oude vertrouwde patronen kan ons bijvoorbeeld vervullen met angst. Ook kunnen we de omstandigheden of anderen ervan beschuldigen ons tegen te houden. We zijn pas echt klaar om met veranderen te beginnen als we deze weerstanden doorzien en overwinnen.

De verandering komt pas tot stand als we het daadwerkelijk gaan DOEN:

• Stap 5: Begin klein – Vaak laten we ons verleiden door mooie vergezichten. Om rijk te worden willen we een onderneming starten die bij voorkeur van meet af aan zeer winstgevend is. In werkelijkheid valt dat nog wel eens tegen. De kost gaat immers voor de baat uit. De kunst is om klein te beginnen en van daaruit de weg richting verandering te gaan verkennen en ontdekken. Hiertoe dienen de dromen uit stap 2 te worden vertaald in concrete doelen en gedragsintenties.
• Stap 7: Houd vol – Er zijn maar weinig veranderingsprocessen makkelijk. Naast leren is volhouden essentieel. Veranderen is vaak hard werken. Hard werken klinkt overigens minder aantrekkelijk dan het in werkelijkheid is. Als we zorgen voor kleine tussenstapjes en die tussenstapjes voldoende belonen, dan maak je het jezelf makkelijker om het proces vol te houden. Vier je successen en het veranderingsproces wordt een feest.
• Stap 6: Leer snel – Dé manier om snel vooruitgang te boeken is om snel en veel te leren. Veranderen is een proces dat onvermijdelijk met vallen en opstaan gepaard gaat. Dat is helemaal niet erg, zolang we maar leren van onze fouten en mislukkingen. Om te veranderen moet je je niet laten ontmoedigen als je valt. Integendeel, je moet bereid zijn om telkens weer op te staan en door het vallen steeds een stukje beter of sterker te worden.

Universeel model van verandering

In Figuur 1 op pagina 17 worden de zeven stappen schematisch voorgesteld. Wie de Figuur goed bekijkt zal zien dat de zeven stappen als het ware zeven horden vertegenwoordigen die we moeten nemen om een verandering tot een goed einde te brengen. Bij elke horde dient het antwoord bevestigend te zijn om in de race te blijven. Pas na zeven bevestigingen haal je de finish: (1) ‘ja, ik heb een probleem’, (2) ‘ja, er is een oplossing’, (3) ‘ja, die werkt bij mij’, (4) ‘ja, de weg is vrij van obstakels en weerstanden’, (5) ‘ja, ik weet hoe te beginnen’, (6) ‘ja, ik durf fouten te maken en ervan te leren’ en (7) ‘ja, ik kan volhouden’.

Je kunt de horden ook zien als weerstanden op verschillende lagen. Vaak moeten we door deze lagen heen voordat er beweging komt. Het is als een ui die je moet afpellen. Ik zal de verschillende lagen beschrijven aan de hand van het voorbeeld van iemand die te veel eet en te weinig beweegt en daardoor overgewicht ontwikkelt:

1. Er is geen probleem: ‘Ja ik eet veel, maar een probleem? Nee niet echt.’ Deze weerstand staat centraal in stap 1.
2. Er is wel een probleem, maar er is geen oplossing: ‘Ik weet wel dat ik een probleem heb, maar ik zie geen beter leven voor me.’ Deze weerstand staat centraal in stap 2.
3. Er is wel een oplossing, maar die werkt niet bij mij: ‘Ik geloof wel dat de oplossing bij anderen helpt, maar ik ben anders. Bij mij gaat het niet werken.’ Deze weerstand staat centraal in stap 3.
4. Het zal best werken, maar in dit geval zijn er teveel obstakels: ‘Ja, maar ik heb het nu te druk. Als ik het wat rustiger heb dan ga ik meer bewegen en afvallen.’ Deze weerstand staat centraal in stap 4.
5. Ik weet niet hoe ik eraan moet beginnen: ‘Als ik ’s avonds thuis kom neem ik eerst een biertje en wat chips en daarna heb ik geen zin meer om hard te lopen.’ Deze weerstand staat centraal in stap 5.
6. Als ik het doe dan wil ik het wel goed doen: ‘Wat als ik een blessure oploop of de volgende dag te moe ben om te gaan werken? Misschien moet ik me eerst nog wat verdiepen in de risico’s van sport.’ Deze weerstand staat centraal in stap 6.
7. Ik ben wel begonnen, maar ik houd het niet vol: ‘Het lukt me niet om vol te houden. Veranderen is niks voor mij. Ik mis gewoon de wilskracht en discipline.’ Deze weerstand staat centraal in stap 7.

Als we de figuur goed tot ons laten doordringen, dan begrijpen we onmiddellijk waarom veranderen nog helemaal niet zo makkelijk is. Eén ontkennend antwoord op een van de zeven horden en je vliegt eruit. Dat is het slechte nieuws, dat overigens rechtdoet aan de ervaringen van iedereen die zich intensief met verandering bezighoudt. Onderweg kan er van alles misgaan. Dus het is zeker niet gek als je moeite hebt met veranderen of verandermanagement!

Maar er is ook goed nieuws. De zeven stappen tonen de weg naar succes. Je hoeft maar zeven stappen te nemen en je bent er. Als je hier rekening mee houdt, is het dus wel degelijk mogelijk om te veranderen of leiding te geven aan een veranderingsproces. Zeven stappen is niet niks, maar het zijn er ook geen honderd. Het valt best te overzien. Bovendien geldt dat het steeds gemakkelijker zal gaan naarmate je er meer ervaring mee opdoet.

De zeven stappen in ons model zijn betrekkelijk universeel. Je ziet ze dan ook terug in verschillende verandermodellen. Er zijn wel verschillen tussen modellen in specifieke bewoordingen en volgorde van de elementen. Zo beginnen onze zeven stappen met willen, terwijl in andere modellen het maken van een plan voorop wordt gesteld. Dat heeft te maken met de relatieve nadruk op bepaalde elementen. De 7-stappenmethode legt relatief veel nadruk op het willen en kunnen – oftewel de eerste vier stappen – als belangrijke voorwaarden zonder welke het doen weinig kans maakt.

Veel boeken over veerkracht en veranderkracht behandelen aspecten van de 7-stappenmethode. Zo zijn er boeken over zelfvertrouwen, het leren van fouten, mindset of gewoonten. In dit boek wordt alles bijeen gebracht: in de 7-stappenmethode vind je vrijwel alle belangrijke elementen van menselijke aanpassing en verandering terug. Om dat mogelijk te maken zijn alle relevante aspecten bij veranderingsprocessen zeer compact en beknopt beschreven. Telkens behandel ik de kern van wat je moet weten over bepaalde onderwerpen. Daardoor heb je aan één boek genoeg waar je er anders misschien tien of twintig zou moeten lezen. Zie dit boek daarom als een generalistisch zelfhulpboek en als een start. Je ontdekt vanzelf in welke aspecten je een verdiepingsslag wilt maken. In dat geval kun je heel gericht aan de slag met meer specialistische boeken.

Hét verandermodel bestaat waarschijnlijk niet. Bovendien is iedere persoon, iedere veranderwens en iedere situatie weer anders. Het is zelden zo dat mensen veranderingsprocessen heel precies en gestructureerd volgens het boekje doorlopen. Dat hoeft ook helemaal niet. Wat dat betreft bestaan er geen goede of foute methoden. Het is vooral belangrijk om, als je wilt veranderen, ermee aan de slag te gaan. Stort jezelf erin en geef je eraan over. Stel je open en leer. Steek je licht op bij anderen of in de literatuur. Laat je inspireren. Beleef plezier en voldoening aan het je bekwamen in de kunst van het veranderen.

Dit was een fragment uit mijn boek ‘De kunst van veranderen: Willen, kunnen en doen in 7 stappen’. Volgende week deel 4: Les 1 – Zonder oplossing is er geen probleem.