“Als je alles bij het oude laat, gaat het schimmelen.”

-Loesje (1983 – Heden) Fictief meisje dat posters met kritische en humoristische teksten schrijft

Balans tussen stabiliteit en verandering

De kunst van het leven is om de juiste balans tussen stabiliteit en verandering te vinden. Anders zouden we bij de minste verstoring uit evenwicht geraken. Niet voor niets ontwikkelen velen van ons gaandeweg een stevige identiteit. Zo weet je wie je bent, wat je wilt, wat je kunt en waar je voor staat. Mensen met een stevige identiteit weten beter welke baan, partner en vrienden bij hen passen. Dat is prima. Verandering is immers nooit een doel op zichzelf. Integendeel, er zijn genoeg min of meer stabiele elementen die ons helpen en die het waard zijn om gekoesterd te worden.

Wanneer stabiliteit tegen je werkt

Maar soms schieten we door in onze behoudzucht en doen we onszelf ermee tekort. Het bestaande lijkt dan veiligheid of gemoedsrust te bieden, maar we betalen er wel een hoge prijs voor. “De prijs van hetzelfde doen is veel hoger dan de prijs van verandering,” zei de Amerikaanse president Bill Clinton ooit. Verandering wordt bijvoorbeeld een aantrekkelijke optie als de omstandigheden daartoe nopen. Niet veranderen brengt dan als risico met zich mee dat je achterblijft, je potentieel onbenut laat, het aflegt tegen de concurrentie of je overleving in gevaar brengt. Stilstand is dan achteruitgang.

De spiegel van verandering

Steve Jobs, de medeoprichter en topman van Apple, keek elke ochtend in de spiegel om zich af te vragen: “Als vandaag de laatste dag van mijn leven zou zijn, zou ik dan willen doen wat ik vandaag ga doen?” Wanneer het antwoord te veel dagen achter elkaar ‘nee’ was, dan wist hij dat hij iets moest veranderen. Het is nuttig om je bij tijd en wijlen af te vragen of de status quo nog voldoet aan je verwachtingen. Want als je geen tijd neemt om te werken aan het leven dat je wilt, zul je uiteindelijk gedwongen worden tot een leven dat je niet wilt. Niets is zo pijnlijk als vast blijven zitten op een plek waar je niet thuishoort.

De verborgen kosten van stabiliteit

De prijs van stabiliteit kan om verschillende redenen te hoog zijn. Zo kan perfectionisme je helpen om het beste uit jezelf te halen door je werk zo nauwkeurig mogelijk uit te voeren. Tegelijkertijd is het nooit goed genoeg en kost het je verschrikkelijk veel tijd en energie. De prijs van stabiliteit is in dat geval dat je niet toekomt aan andere dingen en extreem hoge eisen stelt aan jezelf en anderen, met alle risico’s van dien. Je voelt je ongelukkig en je loopt het risico op een burn-out.

Stilstaan om vooruit te komen

Paradoxaal genoeg is het vaak nodig om even stil te staan als je wilt beoordelen of stilstand een te hoge prijs vraagt. Als je bijvoorbeeld oververmoeid of overprikkeld bent, kunnen stilstand en reflectie je behoeden voor een burn-out. Maar in een wereld die constant in beweging is, hebben we wel eens moeite om onszelf reflectietijd te gunnen. Bewust stilstaan kan je het gevoel geven dat je hebt gefaald of dat je iets mist. Bedenk dan dat stilstand in die betekenis van het woord geen achteruitgang is, maar juist een voorwaarde voor vooruitgang.

Wanneer stilstand een signaal is

Soms is het niet alleen verstandig om stil te staan, maar word je er min of meer toe gedwongen. In het geval van somberheid trekken je lichaam en geest als het ware aan de noodrem om je tot reflectie te dwingen. De onderliggende oorzaak van somberheid is in veel gevallen dat je op een doodlopende weg zit en dus van strategie moet veranderen. Stilstand kan in dat geval helpen om te reflecteren en nieuwe wegen te bedenken.

Opdracht: Wat is jouw prijs van stabiliteit?

Vraag jezelf af of je huidige situatie nog voldoet aan je verwachtingen, precies zoals Steve Jobs deed. Stel jezelf letterlijk de volgende vraag: “Als vandaag de laatste dag van mijn leven zou zijn, zou ik dan willen doen wat ik vandaag ga doen?” Probeer de vraag eerlijk te beantwoorden. Je kunt dit voor de spiegel doen, tijdens het joggen of op een ander moment tijdens je dagelijkse routines. Herhaal dit vervolgens elke dag op hetzelfde moment en houd dit een hele week vol. Schrijf het antwoord telkens op. Na afloop van de week maak je de balans op. Evalueer voor jezelf wat de uitkomst betekent. Hoe vaak was je antwoord ‘ja’ en hoe vaak ‘nee’? Wat betekent dit voor jou? Legitimeert dit een verandering of kun je beter alles bij het oude laten?

Groepsvariant: als je deze opdracht in groepsverband wilt uitvoeren, dan doe je er goed aan om vooraf af te spreken wat je precies met elkaar wilt evalueren. In het geval van twee partners kun je elkaar de vraag stellen “Als vandaag de laatste dag van ons leven zou zijn, zouden we ons dan tot elkaar willen verhouden op de manier waarop we ons vandaag tot elkaar verhouden?” Medewerkers van een bedrijfsafdeling kunnen in teamverband bijvoorbeeld de vraag stellen “Willen we de werving en selectie van nieuwe collega’s blijven doen op de manier zoals we dat nu doen?”

Plaats in het 7-stappenmodel

Dit was de eerste les behorende bij de derde stap: De prijs van stabiliteit.

• Stap 1: Erken nut of noodzaak
• Stap 2: De acceptatie-paradox
• Stap 3: De prijs van stabiliteit
• Stap 4: Bepaal de urgentie
• Stap 5: Verander tijdig
• Stap 6: Maak een kosten-batenanalyse
• Stap 7: De kracht van openheid

Dit was een fragment uit mijn boek ‘De kunst van veranderen: Willen, kunnen en doen in 7 stappen’. Volgende week les 3: Bepaal de urgentie.