Heb je veranderwensen?

Heb jij veranderwensen? Als je die niet hebt, behoor je tot één van twee selecte groepen. De ene groep bestaat uit individuen die nergens een probleem in zien en alles wel best vinden. De andere groep bestaat uit individuen die een in alle opzichten bevredigend leven leiden en niets meer te wensen hebben. Mijn inschatting is dat deze twee groepen samen minder dan 10 procent van de populatie uitmaken.

Verreweg de meerderheid van de mensen behoort tot de derde groep: mensen met veranderwensen. Die veranderwensen zijn meer of minder bewust en kunnen op van alles en nog wat betrekking hebben. Denk bijvoorbeeld aan de volgende veranderwensen:

• Ik wil mijn leven graag verduurzamen
• Ik zou graag wat extraverter willen zijn
• Ik zou bewuster met nieuwe technologieën willen omgaan
• Ik wil graag gezonder leven
• Ik zou wel willen afvallen
• Ik zou assertiever willen zijn
• Ik wil mezelf beter leren kennen
• Ik zou graag mijn brood verdienen met mijn passie
• Ik wil graag flexibeler in het leven staan
• Ik verlang naar meer rust in mijn hoofd
• Ik zou graag meer vrienden willen hebben
• Ik wil beter tegenslag leren omgaan
• Ik zou graag mijn alcoholgebruik onder controle willen krijgen
• Ik wil mijn werk-privébalans verbeteren
• Ik zou graag meer zelfvertrouwen hebben
• Ik wil mijn angst meer onder controle krijgen

Zijn één of meer van deze veranderwensen van toepassing op jou? Of heb je een soortgelijke wens die niet in deze beperkte lijst voorkomt? In dat geval ben je klaar voor de volgende paragraaf.

Versta jij de kunst van veranderen al?

Onder veranderkunst versta ik het vermogen om veranderwensen te realiseren. Dat is minder eenvoudig dan het klinkt. Elke verandering is anders en er zijn ‘helaas’ geen standaardformules. Ik schrijf ‘helaas’ tussen aanhalingstekens omdat ik het eerlijk gezegd niet zo erg vind dat er geen quick fixes voor verandering bestaan. Bij iedere veranderwens word je uitgedaagd om nieuwe wegen te bewandelen en nieuwe oplossingen te vinden. Verandering kunnen we niet afdwingen met een eenvoudig protocol. Verandering zullen we nooit kunnen reduceren tot een paar muisklikken op de laptop. Daarom spreek ik van veranderkunst en niet van veranderkunde. Juist omdat verandering voortdurend een beroep doet op onze creativiteit en verbeeldingskracht, is veranderkunst meer dan het bewust toepassen van een paar tips of handige vaardigheden. Ik zal dit illustreren aan de hand van twee voorbeelden:

• Stel je wilt gezonder eten en meer bewegen. Je neemt je voor om ’s avonds te gaan hardlopen. Maar telkens als je moe thuiskomt van het werk en de koelkast opent, kun je de verleiding van een koel biertje niet weerstaan. Van je voornemen komt niets terecht. Dit overkomt velen en is dus niets om je voor te schamen. In dit geval kan het helpen om te begrijpen dat we evolutionair geprogrammeerd zijn tot een sterke gevoeligheid voor onmiddellijke beloning. Om gedragsverandering te realiseren zullen we hiermee rekening moeten houden. Hoe dit werkt kun je lezen in dit boek.
• Stel je bent een ambitieuze leidinggevende en wilt graag opklimmen in je organisatie. Je persoonlijke stijl staat je echter in de weg. Je hebt er moeite mee als je collega’s te dichtbij komen en houdt ze dan met bijtende en sarcastische humor op afstand. Waarom overkomt je dit telkens? Je begrijpt er niets van. In dit geval kan het helpen om op zoek te gaan naar conflicterende motieven. In dit boek kun je lezen hoe dit mechanisme werkt en hoe je het kunt doorbreken.

Beheersing van de veranderkunst vereist een bundeling en integratie van heel veel kennis en inzichten op tal van gebieden. Hierbij kunnen we dankbaar gebruik maken van wetenschappelijke kennis uit de psychologie, neurowetenschappen, filosofie en psychotherapie, maar ook van meer intuïtieve kennis en ervaring.

Hoe zit het met jouw beheersing van de veranderkunst? Beschik jij over de benodigde kennis en inzichten? Kun je gewenste veranderingen gemakkelijk realiseren? En hoe is het met jouw veerkracht gesteld? Vind je het makkelijk om met tegenslag om te gaan? Hoe zit het met je flexibiliteit: pas je je gemakkelijk aan nieuwe omstandigheden aan? Kortom: als je zou willen veranderen, weet je dan hoe je dat kunt doen? Krijg je het dan voor elkaar?

Als je antwoord op een of meer van deze vragen ontkennend is, raad ik je aan om door te lezen. Misschien zit je met een bepaalde veranderwens, maar weet je niet hoe deze in vervulling te laten gaan. Wil je bijvoorbeeld meer bewegen, extraverter worden of je leven verduurzamen? Wellicht heb je daartoe al pogingen ondernomen, maar ben nog niet tevreden met het resultaat. Dan is dit boek voor jou bedoeld.

Maar de vraag is ook in hoeverre je voldoende bent toegerust op onze snel veranderende wereld. Ben je voorbereid op alle grote transformaties die ons nog te wachten staan? Ben je klaar voor de energietransitie, de transformatie in de zorg, de stormachtige opkomst van kunstmatige intelligentie en de veranderingen die ons te wachten staan op de arbeidsmarkt? Weet je wat je te doen staat om de benodigde aanpassingen en veranderingen te maken? Ook als je een of meer van deze vragen niet overtuigend met ‘ja’ kunt beantwoorden, kan dit boek voor jou van grote waarde zijn.

Hoe bewust ga jij met veranderingen om?

In mijn vorige boek, Homo plasticus, heb ik laten zien dat de grootste kracht van de mens is gelegen in zijn ongeëvenaarde vermogen tot aanpassing en verandering. Een groot deel van de onderliggende processen verloopt echter deels of zelfs grotendeels onbewust. Mensen passen zich vrij gemakkelijk automatisch aan en worden daarin gestuurd door onder meer hun onderbewustzijn, afweermechanismen en evolutionaire bagage. Op zich is dat geen probleem: sommige van deze aanpassingen of veranderingen zijn prima. Over het algemeen helpen deze automatische mechanismen ons om te verweren tegen bedreigingen, om tegenslag te verwerken en om in harmonie met onze veranderende omgeving te leven. Laten we vooral blij zijn dat we niet over alles bewust hoeven na te denken. Toch lopen we het risico dat de automatische aanpassingen en veranderingen niet in overeenstemming met onze eigen vrije wil zijn. Wees eens eerlijk: zou jij de volgende aanpassingen willen maken?

• Je hebt een nieuwe baan met leuke uitdagingen en fijne collega’s. Al snel blijkt je baas dominant en veeleisend. Om hem niet onnodig tegen je in het harnas te jagen, maak je je kleiner en ga je je minder assertief gedragen dan voor jou natuurlijk is.
• De wereld wordt getroffen door een pandemie van ongekende omvang. Er volgen diverse restrictieve maatregelen, waaronder anderhalve meter afstand houden, reisverboden en lockdowns. Omdat vrijwel iedereen zich aanpast, doe jij dat ook. Je sociale contacten nemen af en je wordt een beetje een huismus. Je gaat je introverter gedragen dan je lief is.
• Je partner verbreekt jullie relatie zonder dat je het zag aankomen. Je zelfbeeld krijgt een behoorlijke knauw. Om je zelfrespect te beschermen maak je jezelf wijs dat hij of zij eigenlijk toch niet deugde. Plotseling zie je allemaal slechte relaties om je heen. Je vraagt je af of betrouwbare partners eigenlijk nog wel bestaan. Vanaf dat moment heb je alleen nog maar losse seksuele contacten.
• Op televisie, internet en sociale media word je met een misleidend hoge frequentie blootgesteld aan extreem aantrekkelijke mensen. In werkelijkheid vormen die slechts een fractie van de bevolking. Toch heeft deze ongekende vergelijkingsstandaard tot gevolg dat je diverse risicovolle vermageringskuren en chirurgische ingrepen ondergaat om je positie op de partnermarkt te vergroten.

Zijn al deze aanpassingen of veranderingen voor jou wenselijk? Dan weet jij je gezegend met een voor jou goed functionerend systeem van automatische aanpassingen. Mijn inschatting is echter dat de kans groter is dat dit niet het geval is, althans bij een aantal van de voorbeelden. Toch zijn dit veelvoorkomende aanpassingen.

In Homo plasticus heb ik eveneens laten zien dat we geen slachtoffer hoeven te worden van ons vermogen tot onbewuste of automatische aanpassingen. Met onze bewuste vrije wil, rationele denkvermogen en veranderkracht kunnen we maximale regie over ons leven behouden of verkrijgen. Er zit echter wel een addertje onder het gras. Bewuste aanpassingen en veranderingen zijn weliswaar mogelijk, maar vereisen inzicht in veranderprocessen en aanmerkelijk meer inspanning. Dit boek helpt je bij het verkrijgen van vrijwel alle relevante inzichten. Deze zullen je helpen om de benodigde inspanning, die je vervolgens wel zelf zult moeten leveren, tot een minimum te beperken.

Aanpassen en veranderen: we doen het weliswaar allemaal iedere dag, maar hoe bewust ga jij ermee om? Neem bijvoorbeeld de flexibilisering van het professionele bestaan. Door smartphones, tablets en laptops kunnen we overal werken en op kantoor zijn er flexibele werkplekken. De grenzen tussen werk en privé vervagen. Mede daarom selecteren werkgevers steeds vaker op wendbaarheid en aanpassingsvermogen. Speel jij bewust in op deze trend of overkomt het je? Je kunt ook denken aan de uitdagingen waar nieuwe technologieën ons voor stellen. Smartphoneverslaving en gameverslaving liggen op de loer. Ga jij daar bewust mee om of laat je het gewoon gebeuren?

De laatste decennia zijn veel mensen zich gelukkig al veel meer bewust geworden van allerlei mentale processen die betrokken zijn bij aanpassing en verandering. We zijn allemaal vertrouwd met begrippen als zelfvertrouwen, faalangst, overtuigingen en comfortzone. Maar zijn we ook bekend met de wijze waarop veranderingen daadwerkelijk tot stand komen? In hoeverre zijn we ons überhaupt bewust van onze veranderkracht? En weten we hoe we deze vóór ons in plaats van tegen ons kunnen laten werken?

Dit was een fragment uit mijn boek ‘De kunst van veranderen: Willen, kunnen en doen in 7 stappen’. Volgende week deel 2: Veranderkunst als hoogste prioriteit.